على زمانى قمشه اى
239
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
از خود مىرسد . او در اين زمينه به آراى دانشمندان اسلامى متقدّم نيز توجه نموده ، از جمله در رساله فى تسطيح الصور آراى بتّانى را نقد كرده است . دومين روش بيرونى براى تعيين سمت قبله كه در تحديد شرح داده شده بازنگرى روش حبش حاسب است . بيرونى در زمينه ترسيم نقشه نيز ابتكاراتى داشته است ، در رساله تسطيح الصور چگونگى تصوير كردن كره بر صفحه را شرح داده كه علاوه بر طراحى اسطرلاب در ترسيم نقشه نيز كاربرد دارد ، او در اين رساله از روش ابداعى خود در تسطيح كره نام نبرده امّا در آثار الباقية از اين روش كه آن را تسطيح اسطوانى ناميده ياد كرده و مىگويد در استيعاب با ذكر اين روش در كنار ديگر روشهاى تسطيح ، درباره اهميّت تسطيح در جغرافيا ، ستارهشناسى و ساخت اسطرلاب بحث كوتاهى كرده است . سزگين چند شهر مهم را كه با استفاده از فاصلههايى كه بيرونى براى آنها ذكر كرده بر روى نقشه نشان داده و روش بيرونى را در ترسيم نقشه بررسى كرده و او را نخستين فرد در تاريخ علم جغرافياى اسلامى مىداند كه اختلاف طول جغرافيايى غزنه و بغداد را براساس مثلثات كروى و محاسبات نجومى مشخص كرده است . بيرونى در التفهيم نقشهاى از كره زمين ترسيم كرده و اتصال اقيانوس هند به اقيانوس اطلس ( المحيط الغربى ) را براى نخستين بار در آن نشان داده است . افزون بر اين بيرونى به ديگر مسايل جغرافيا از جمله به دست آوردن خط نصف النهار بر روى زمين و توضيح و نقد روش پيشينيان براى به دست آوردن نيم قطر و كره زمين نيز پرداخته و روشهاى خود را شرح داده است .